# Người giữ “hạt ngọc trời” của Hà Nội — chuyện tôi gặp Nghệ nhân Ngô Thị Tính và chiếc bánh Tự hào Việt Nam
Giữa tháng Tám này, con gái tôi bay sang Mỹ nhập học.
Trước ngày đi, con hỏi tôi một câu làm tôi đứng lặng trước tủ bếp. “Mẹ ơi, lần này con mang gì sang làm quà thầy cô?” Lần trước con mang cốm. Các thầy cô bên đó nhận gói cốm xanh bọc lá mà quý như nhận một mảnh Hà Nội. Lần này con muốn mang bánh Trung thu — thứ bánh chỉ mùa này mới có, và chỉ quê mình làm đúng vị.
Tôi mang theo câu hỏi của con vào buổi làm việc tại nhà máy Bảo Minh ở khu công nghiệp Nam Thăng Long. Tôi đến đó với tư cách người bán hàng đi tìm hiểu sản phẩm mình sẽ giới thiệu cho khách của mình. Tôi ra về với một điều lớn hơn nhiều. Một câu trả lời cho câu hỏi của con, và một câu chuyện mà tôi nghĩ người Việt nào cũng nên được nghe một lần.
Nghệ nhân Ngô Thị Tính — người được bà ngoại truyền nghề
Chị Ngô Thị Tính là Tổng Giám đốc Công ty cổ phần bánh mứt kẹo Bảo Minh. Nhưng trước mọi chức danh, chị là cháu ngoại của một người làm bánh.
Nghề bánh nhà chị bắt đầu từ năm 1955, tính đến nay đã hơn bảy mươi năm. Người truyền nghề cho chị là bà ngoại, từ gian hàng bánh cổ truyền trên phố Hàng Than — nơi số 12 vẫn còn cửa hàng gốc của Bảo Minh đến tận hôm nay. Điều ít người biết, chị không đi thẳng vào nghề. Chị từng làm dự án với đối tác nước ngoài trong ngành nông nghiệp, quen với quy trình và chuẩn mực quốc tế, rồi mới quay về với cái nghiệp của bà ngoại. Mang theo đúng hai thứ. Hồn cốt của bánh cổ truyền Hà Nội, và kỷ luật của người từng làm việc với những đối tác khó tính nhất.
Hai thứ đó trộn vào nhau thành Bảo Minh hôm nay. Công ty cổ phần từ 2006. Gần bốn trăm công nhân. Hai nhà máy ở Hà Nội và TP.HCM. Chứng nhận ISO 22000:2018 và HACCP, sáu sản phẩm đạt OCOP 4 sao. Chị được phong Nghệ nhân văn hóa nghệ thuật ẩm thực làng nghề Việt Nam. Tháng Tám năm 2025, chị nhận danh hiệu Nghệ nhân Quốc gia. Hành trình nghề của chị từng được Báo Dân trí và Báo Pháp luật Việt Nam ghi lại trong hai bài viết riêng.
Chị kể những điều ấy rất nhẹ, như kể chuyện nhà. Rồi giữa buổi, lúc phân trần rằng bán hàng trên mạng không phải sở trường của mình, chị buông một câu làm tôi nghĩ mãi. “Chị là truyền thống.” Ba chữ thôi. Người ta có thể học cách làm bánh. Không ai học được ba chữ đó. Nó phải sống trong người ta từ bé, qua bàn tay một người bà.
Quy trình nhà sạch không có ngoại lệ
Ấn tượng đầu tiên của tôi ở nhà máy không phải là bánh. Là kỷ luật.
Muốn xuống khu sản xuất phải mặc đồ bảo hộ, qua quy trình phòng sạch của dây chuyền hiện đại, khép kín. Tôi hỏi vui, nếu khách quý đến thăm thì sao. Chị Tính trả lời không cần nghĩ. Bất kỳ đoàn nào đến thăm doanh nghiệp cũng phải tuân thủ trọn vẹn quy trình nhà sạch, không có ngoại lệ cho ai. Chỉ một người bước vào không đúng quy trình là đủ ảnh hưởng tới vệ sinh an toàn thực phẩm của cả mẻ bánh, và có thể gây thiệt hại rất lớn cho cả hệ thống nhà máy sản xuất tự động phía trong. Nên tuyệt đối không.
Tôi nghe mà phục. Tôi làm kinh doanh đủ lâu để biết nguyên tắc ấy đắt thế nào. Kỷ luật không nằm ở tấm chứng chỉ treo tường. Nó nằm ở chỗ người đứng đầu dám nói không với mọi ngoại lệ, kể cả những ngoại lệ khó nói không nhất.
Bảo Minh cũng thuộc nhóm tiên phong nói không với hàn the, từ cái thời hàn the còn là chuyện “nhà nào chẳng dùng”. Bỏ hàn the nghĩa là bánh khó bảo quản hơn, chi phí cao hơn. Ngắn hạn là thiệt. Nhưng nhiều năm sau, khi thị trường siết an toàn thực phẩm và người mua bắt đầu đọc kỹ nhãn mác, những nơi đi đường tắt lần lượt rơi rụng. Người đi đường thẳng từ đầu thì không phải sửa gì cả.
Và một triết lý làm bánh mà tôi chưa nghe ở đâu khác. Chị gọi là “đồng chất”. “Hàng bên chị là đồng chất. Cốt thập cẩm là như nhau. Bánh cao cấp thì thêm jambon xá xíu, trứng mặn. Bánh thường cốt đã ngon, chỉ thêm lạp xưởng, hạt dưa. Nền tảng bên chị là giống nhau.” Nghĩa là người công nhân mua hộp bánh bình dân cho con và vị khách đặt hộp quà biếu sang trọng đều ăn chung một cái cốt bánh. “Công ty không bao giờ ăn bớt chất lượng” — chị nói vậy, và muốn “người ít tiền cũng mua được”.
Có lẽ vì thế mà những bạn hàng của chị gắn bó trên hai mươi năm. Trong kinh doanh, không có lời chứng thực nào mạnh hơn một khách hàng ở lại hai thập kỷ. Một câu khác của chị trên Tạp chí Làng nghề Việt Nam, tôi chép lại đây vì nó đáng được chép lại. Chị nói cả tập thể Bảo Minh cùng tâm huyết để thực hiện sứ mệnh của mình — “Lưu giữ và phát huy di sản ẩm thực của Việt Nam, kiến tạo giá trị đích thực cho con người.”
“Hạt cốm như hạt ngọc trời”
Nhưng phần khiến tôi im lặng lâu nhất không phải chuyện nhà máy. Là chuyện cốm.
Chị Tính coi nguyên liệu sạch như cái cốt quý của nghề. Cốm với chị không phải một mặt hàng. Nó là thứ chị nâng lên thành tâm nguyện đời mình. Chị kể, giọng vẫn nhẹ mà mắt sáng hẳn lên, rằng chị đã đưa hạt cốm thành sản phẩm chủ lực, đưa nó lên thành “quốc cốm” — chữ của chị, và chị đã đăng ký bảo hộ thương hiệu hẳn hoi. Giờ chị chỉ còn một trăn trở. Làm sao cho xứng tầm với hai chữ đó.
Chị đặt tên cho các dòng cốm bằng một hình ảnh mà tôi nghe xong cứ muốn chép ngay vào sổ. “Hạt cốm như hạt ngọc trời.” Thế là có Cốm Ngọc Tiên, cốm tươi. Cốm Ngọc Tuyết Hoa, cốm xào điểm sợi dừa. Cốm Ngọc Hoàng Đậu, bánh cốm nhân đậu xanh. Cốm của Bảo Minh giữ màu nguyên thủy của hạt gạo, chỉ thêm chút lá nếp lấy hương. Không nhuộm xanh. Màu cốm thật vốn dịu — ai từng cầm gói cốm ngày xưa đều nhớ.
Rồi chị kể chuyện ruộng lúa. Khoảng ba năm trước, trong một ngày hội mùa thu, chị dựng hẳn một ruộng lúa bên bờ Hồ Gươm. Mời nghệ nhân làng cốm Mễ Trì ra ngồi giữa lòng thành phố, trình diễn từ bông lúa non ra hạt cốm, làm và bán ngay tại chỗ. Người Hà Nội đi qua Bờ Hồ hôm ấy được thấy tận mắt thứ mà bình thường chỉ còn trong ký ức, hoặc trong trang văn cũ.
Tôi hình dung cảnh ấy mà thấy cay cay mắt. Giữa nơi phồn hoa nhất của thủ đô, một người đàn bà làm bánh lặng lẽ dựng lại nguyên một mùa thu.
Và hạt cốm ấy đã đi xa hơn cả Bờ Hồ. Ngày 7 tháng 12 năm 2024, Bảo Minh ký hợp đồng với Lee Bros. Foodservice, đơn vị phân phối độc quyền tại Mỹ, đưa bánh cốm vượt qua tiêu chuẩn FDA để sang bên kia bán cầu. Chị Tính nhắc chuyện này bằng một câu cảm thán rất đàn bà Hà Nội. “Cốm mà sang được Mỹ!” Còn Báo Dân trí, khi viết về chị, đã đặt cho bài một cái tựa mà tôi cho là hay nhất về những chiếc bánh ấy — “Những chiếc bánh nhỏ mang khát vọng lớn.”
Nghe đến đây, tôi nghĩ ngay đến gói cốm con gái tôi từng mang sang tặng thầy cô. Cốm hút chân không cẩn thận, bay nửa vòng trái đất, sang đến nơi các thầy cô thích lắm. Có người còn được con hướng dẫn cách giã đông, trộn thịt làm chả cốm — món chả cốm “made in Hà Nội” ra đời trong một gian bếp Mỹ, ai ăn cũng khen ngon. Hóa ra thứ quà mỏng manh ấy đã có người mở đường cho nó đi chính ngạch, đàng hoàng, qua cả hàng rào kiểm định khắt khe nhất thế giới.
Căn nhà bốn tầng ở 42 Hàng Than
Chuyến đi của hạt cốm chưa dừng lại. Nó vừa quay về đúng nơi nó thuộc về.
Ngày 9 tháng 8 năm 2026, Bảo Minh khai trương cửa hàng di sản tại 42 Hàng Than, chuỗi sự kiện kéo dài một tuần. Vẫn con phố bánh cốm ấy, cách cửa hàng gốc số 12 chỉ mấy bước chân, nhưng lần này là một căn nhà bốn tầng. Tầng hai chị dành làm tầng trải nghiệm. Chõng tre. Ấm trà. Khách đến được mời ngồi, mời bánh, nghe chuyện nghề. Khách Tây đi qua ghé ăn thử. Ý định của chị giản dị thôi — bán những hàng di sản của Việt Nam.
Tôi nghe mà nghĩ đến những cửa hàng bánh kẹo trăm năm ở nước ngoài, nơi người ta bán kèm cả câu chuyện của một dòng họ. Hà Nội mình có những dòng họ như thế, những câu chuyện như thế, mà bao lâu nay ít ai kể cho ra kể. Một chõng tre trên tầng hai phố Hàng Than, với tôi, đáng quý chẳng kém một gian bảo tàng. Đó là cách một người thợ góp phần gìn giữ di sản ẩm thực bằng chính đồng vốn và tấm lòng của mình, không chờ ai vinh danh.
Hộp bánh mang hình đất nước và cái tên buột miệng
Cuối buổi, câu chuyện mới chạm đến mùa Trung thu năm nay.
Chị Tính đưa chúng tôi xem những mẫu hộp do chính tay chị thiết kế. Chị không thuê ý tưởng. Chị đi từ tích xưa mà làm ra. Một bộ hộp mang ba tầng hình ảnh. Cá chép vượt vũ môn, cho tinh thần vượt khó — chị nói thêm, “nhất là đất nước mình đang trên đường phát triển”. Đàn heo sum vầy, cho gia đình. Và mặt trăng, cho mùa đoàn viên tròn đầy viên mãn. “Người được tặng hộp này sẽ được đầy đủ những tính chất đó,” chị nói, tin cậy như người ta nói về một lời chúc.
Rồi đến chiếc bánh làm tôi đứng sững. Một chiếc bánh nướng vàng ruộm, hoa văn cổ truyền chạy quanh viền, và ngay chính giữa mặt bánh nổi lên hình bản đồ Việt Nam màu đỏ. Dải đất chữ S đỏ thắm nằm trên mặt trăng vàng — nhìn một giây là hiểu ngay chiếc bánh này muốn nói gì.
Tôi được mời nếm thử tại chỗ. Bánh có hai loại nhân, tôi ăn cả hai, và thật lòng là loại nào cũng rất ngon — lớp nhân dẻo mịn, vị ngọt thanh, cắt miếng nào ra miếng đó còn nguyên vân nhân đẹp như tranh.
Tôi cầm miếng bánh lên, và không kịp nghĩ, buột miệng. “Em phải bán cho chị, gọi là bánh Tự hào Việt Nam.”
Chị Tính reo lên. “Ui hay quá. Bánh Tự hào Việt Nam.”
Cái tên ấy không nằm trong kế hoạch nào cả. Nó bật ra trong một giây, giữa hai người đàn bà cùng xúc động trước hình đất nước in trên nắp hộp bánh. Xin nói rõ, đó là cái tên của khoảnh khắc, của cuộc trò chuyện hôm ấy, không phải tên chính thức nhà sản xuất đặt. Nhưng tôi đã hứa với chị Tính sẽ viết một bài về nó. Bài này đây.
Mùa Trung thu 2026, Bảo Minh còn một điều khiến tôi mừng như gặp lại người quen cũ. Bánh nướng nhân cốm trứng. Hạt cốm — thứ “ngọc trời” chị nâng niu cả đời — nay nằm trong lòng chiếc bánh Trung thu. Ăn một miếng bánh mà gặp lại cả mùa thu của Hà Nội. Với người Việt xa quê, tôi đồ rằng chẳng món quà nào chạm vào lòng nhanh hơn thế. Con gái tôi đã có câu trả lời cho hành trang tháng Tám của mình.
Chọn bánh Trung thu Bảo Minh làm quà — ba câu hỏi trước khi đặt
Từ buổi gặp ấy, tôi rút ra ba câu hỏi trước khi đặt bất cứ hộp bánh nào. Chia sẻ lại, vì tôi tin nhiều người cũng đang băn khoăn như tôi trước danh sách quà biếu của mình.
Một — bánh này ai làm, làm ở đâu, có giấy tờ gì? Với Bảo Minh, câu trả lời là nhà máy ISO 22000:2018 và HACCP, sản phẩm OCOP 4 sao, mỗi loại bánh có công bố chất lượng in sau hộp. Giữa mùa của hàng trôi nổi, đây là tấm khiên cho người đi biếu. Ai muốn tự kiểm chứng thì xem thẳng kênh chính chủ của nhà máy — YouTube Bánh kẹo Bảo Minh và fanpage Bánh kẹo Bảo Minh.
Hai — hộp bánh này nói được điều gì thay mình? Cá chép vượt vũ môn cho người đang gắng sức. Đàn heo sum vầy cho bố mẹ. Vầng trăng cho người mình mong an vui trọn vẹn. Bản đồ đất nước cho đối tác phương xa. Chọn hình theo người nhận, món quà thành bức thư. Đó cũng chính là điều tôi vẫn nói với học viên của mình về mối quan hệ và những món quà biết kể chuyện — quà đúng nghĩa là một lời nói được gói lại.
Ba — mình có kể được câu chuyện của hộp bánh không? Khi trao quà, hãy kể một câu thôi. “Bánh này của nhà nghề bảy mươi năm ở Hà Nội, bà chủ được bà ngoại truyền nghề, cốm nhà bà sang được cả Mỹ đấy.” Một câu ấy làm hộp bánh sống dậy trong tay người nhận.
Riêng các anh chị chủ doanh nghiệp đang lo quà cho nhân viên và đối tác, có một điều ít người biết mà tôi hỏi được trong buổi làm việc. Xưởng nhận in logo doanh nghiệp lên hộp riêng chỉ từ khoảng một trăm hộp trở lên, đổi được vị nhân theo ý, và mẫu hộp doanh nghiệp đã chọn là độc quyền cho doanh nghiệp đó. Hàng đặt riêng phải chốt sớm — xưởng làm theo vụ, càng sát rằm càng khó xếp lịch.
Tết Trung thu năm nay rơi vào thứ Sáu, ngày 25 tháng 9. Người xưa tặng nhau hộp bánh là gửi một lời chúc đoàn viên. Năm nay, nếu chọn hộp bánh của một nghệ nhân đã dành cả đời cho nghề, tôi nghĩ mình gửi được nhiều hơn một lời chúc. Mình gửi cả một niềm tin — rằng những điều tử tế, làm thật, vẫn còn đây, và đáng được trao tay nhau trong ngày trăng tròn nhất năm.
Nếu bạn muốn cùng tôi trao món quà ấy cho gia đình, các hộp bánh tôi giới thiệu ở đây — đặt bánh Trung thu Bảo Minh cho gia đình. Doanh nghiệp cần hộp quà in logo riêng, đổi vị nhân, mẫu độc quyền — để lại thông tin tại đây, tôi tư vấn lộ trình đặt kịp trước rằm — hộp quà Trung thu doanh nghiệp.
Trung thu 25 tháng 9 này, mong mâm cỗ nhà bạn tròn như trăng.
Bài viết có yếu tố giới thiệu sản phẩm mà tác giả trực tiếp phân phối. Mọi chi tiết về nhà máy và con người trong bài đều từ buổi làm việc thực tế của tôi tại Bảo Minh, tháng 8/2026.
Về tác giả. Tôi là người kể chuyện bán hàng, tin rằng sau mỗi sản phẩm tử tế luôn có một câu chuyện đáng được kể lại.
Nguyễn Thị Việt Hà